Przegląd samolotu

PZL-101 Gawron to polski, jednosilnikowy górnopłat użytkowy opracowany w WSK PZL Warszawa Okęcie jako głęboka modyfikacja konstrukcji Jak-12M. Prototyp oblatano w 1958 roku, a produkcja seryjna trwała w latach 1960 do 1968. Powstało około 325 egzemplarzy. Samolot był projektowany przede wszystkim do zadań rolniczych, łącznikowych, obserwacyjnych i transportu lekkiego w terenie nieutwardzonym. Dla kupujących ma znaczenie jako prosta, klasyczna konstrukcja STOL z dużym skrzydłem, stałym podwoziem z kółkiem ogonowym i metalowo płócienną strukturą wymagającą świadomej obsługi.

Osiągi i dane techniczne

Typowe osiągi PZL-101 Gawron są skromne według współczesnych standardów, ale zgodne z jego przeznaczeniem terenowym. Prędkość przelotowa wynosi około 145 km/h, czyli około 78 knots, a zasięg podawany jest na poziomie około 550 km, około 297 nautical miles, zależnie od wersji, obciążenia i konfiguracji. Pułap praktyczny wynosi około 4000 m, czyli około 13100 feet. Maksymalna masa startowa to około 1650 kg, przy masie własnej w rejonie 960 kg, co daje znaczną rezerwę na paliwo, załogę, wyposażenie lub ładunek roboczy. Napęd stanowi dziewięciocylindrowy silnik gwiazdowy Ivchenko AI-14R o mocy około 260 hp, współpracujący ze śmigłem dwułopatowym.

Kabina i awionika

W konfiguracji użytkowej PZL-101 Gawron mieści zwykle pilota i do trzech pasażerów, natomiast egzemplarze rolnicze mogły mieć wyposażenie specjalistyczne zamiast pełnej kabiny pasażerskiej. Kabina jest funkcjonalna, z dobrą widocznością typową dla górnopłata, lecz poziom hałasu, wentylacji i ergonomii odpowiada samolotom użytkowym z lat sześćdziesiątych. Fabrycznie nie występowały zintegrowane pakiety glass cockpit, takie jak Garmin Perspective czy G1000. Na rynku spotyka się głównie klasyczne przyrządy analogowe, radiostacje VHF, transpondery oraz dodane później odbiorniki GPS lub proste panele VFR.

Zakup i wartość

Przy ocenie używanego PZL-101 Gawron kluczowe są stan kratownicy kadłuba, pokryć płóciennych, elementów skrzydeł, podwozia ogonowego oraz dokumentacja remontów silnika AI-14R. Ważna jest historia eksploatacji rolniczej, ponieważ praca z chemikaliami i operacje z krótkich lądowisk mogły przyspieszać korozję oraz zużycie struktury. Warto rozróżnić egzemplarze zachowane w konfiguracji rolniczej od maszyn przebudowanych do lotów rekreacyjnych lub użytkowych. Na rynku wtórnym PZL-101 Gawron jest pozycjonowany jako niszowy klasyk do operacji z trawy, kolekcjonerstwa i lotów lokalnych, a nie jako szybki samolot turystyczny.